Доктор Саади Изатов, сардори шуъбаи тандурустии Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон

Дар сояи кӯҳҳои баланди Тоҷикистон, барои сокинони ин деҳаҳои дурдаст ҳар рӯз муборизаи душвор идома дорад. Оилаҳое, ки вазъи иқтисодии беҳтар доранд, барои эҳтиёҷоти худ об мехаранд.

Оилаҳои дигар, ки имкони нигоҳдории доимии обро надоранд, маҷбур мешаванд соатҳо аз роҳҳои душворгузар гузашта, аз чашмаҳо ва ҷараёнҳои оби пиряхӣ об ҷамъ кунанд. Ин раванд як кори хастакунанда буда, ба қисми ҳаёти ҳаррӯзаи ҷомеаҳое мисли Сангчашма ва Нилу табдил ёфтааст.

Ин вазъият як парадокси ҷолибро нишон медиҳад: гарчанде Тоҷикистон 60 фоизи захираҳои обии Осиёи Марказиро дар ихтиёр дорад, кишвар бо мушкилоти ҷиддии дастрасӣ ба об рӯ ба рӯ аст — қариб нисфи аҳолӣ ба оби бехатар дастрасӣ надоранд.

Сокинони деҳаҳо ё маҷбур буданд аз кӯҳҳо об ҷамъ кунанд ё барои обе, ки тавассути мошинҳои обкаш оварда мешуд, маблағ пардохт намоянд. Ин барои оилаҳои камдаромад дар деҳаҳои дурдасти ноҳияи Ҳисор бори молиявии калон буд. Роҳи 7 то 10 километр барои ҷамъоварии об на танҳо душвор, балки монеаи асосии рушд низ буд.

Кӯдакон ба мактаб намерафтанд, маҳсулнокӣ коҳиш меёфт ва бемориҳои вобаста ба об ба саломатии ҷомеа таҳдид мекарданд.

Дар ин бора сокини деҳаи Сангчашма Адолат Шарифова мегӯяд.

Аз пирях то деҳа

Бо ҳамин сабабҳо Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон (RCST) бо дастгирии Ҷамъияти Салиби Сурхи Ҷопон ва IFRC лоиҳаи муҳимеро барои тағйир додани ин вазъ оғоз намуд.

Ҳадафи лоиҳа на танҳо таъмин намудани инфрасохтори об барои деҳаи Сангчашма, балки баланд бардоштани устувории ҷомеа ва таъмини дастрасии дарозмуддат ба оби тоза буд.

Барои деҳаи Сангчашма ин маънои кашидани шабакаи васеи қубурҳои обиро дар минтақаҳои кӯҳии душворгузар дошт, то ба манбаи об — пиряхҳои баландкӯҳ — расанд.

Дар ин бора доктор Саади Изатов, сардори шуъбаи тандурустии Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон мегӯяд.

Релефи душвор ягона мушкил набуд. Дар моҳи майи соли 2024 селҳои ногаҳонӣ аз дараҳо ва ҷӯйборҳои маҳаллӣ ҷорӣ шуда, корҳои ибтидоии сохтмонро зарари ҷиддӣ расонданд ва таъмирро талаб карданд. Ин селҳо инчунин таъсири тағйирёбии иқлимро нишон доданд. Гармшавии ҳаво боиси тезтар об шудани пиряхҳо шуда, хокро ноустувор ва ба эрозия осебпазир мегардонад. Ин ҳолат метавонад ба селҳои ногаҳонии об ва лой оварда расонад.

Бо вуҷуди мушкилоти техникӣ, лоиҳа зиндагии зиёда аз 3 400 сокинро тағйир дод. Дар деҳаи Сангчашма 300 хонавода ба оби тоза дастрасӣ пайдо карданд. Ҳамчунин мактаби ибтидоии деҳа бо 520 хонанда ва масҷиди деҳа ба шабакаи об пайваст шуданд.

Дар деҳаи Нилу 225 хонавода аз низоми нави обтаъминкунӣ, ки обро аз масофаи 7 километр меорад, истифода мебаранд. Илова бар ин, дар ду деҳа 25 нуқтаи тақсимоти об насб гардид ва барои оилаҳое, ки аъзои дорои маъюбият доранд, таваҷҷуҳи махсус зоҳир шуд.

Адолат Шарифова мегӯяд:

Бо роҳбарии маҳаллӣ ва иштироки ҷомеа

Роҳбарони лоиҳа мегӯянд, ки муваффақияти он ба муносибати ҷомеамеҳвар асос ёфтааст. Мақомоти маҳаллӣ ва сокинон бо меҳнат ва захираҳои худ саҳм гузошта, то 30 фоизи хароҷоти сохтмонро пӯшониданд.

Идораи оби ноҳияи Ҳисор дар тарҳрезии низоми қубурҳои об нақши муҳим бозида, машварати техникӣ пешниҳод намуд.

Ҳамзамон, 44 ихтиёрӣ дар соҳаи тарғиби гигиена ва пешгирии бемориҳо омӯзонида шуданд. Дар ҳар ду деҳа кумитаҳои маҳаллии об таъсис дода шуданд, то инфрасохтори обро дар ҳамкорӣ бо идораи об нигоҳдорӣ кунанд.

Равиши IFRC дар соҳаи WASH

Ҳикояҳои монанд дар саросари ҷаҳон рух медиҳанд, зеро шабакаи IFRC ва шарикони он бо ҷомеаҳо ҳамкорӣ намуда, роҳҳои маҳаллии ҳалли мушкилотро пайдо мекунанд.

Дар ин бора Оюнґерел Амгаа, менеҷери минтақавии тандурустӣ ва нигоҳубини IFRC, ки дар Бишкек (Қирғизистон) фаъолият мекунад, мегӯяд.

Равиши IFRC ба чор принсипи асосӣ асос ёфтааст:

шаъну шараф

дастрасӣ

иштирок

бехатарӣ

Ин маънои онро дорад, ки:

Ҳар кас ба оби тозаи боэътимод барои нӯшидан, пухтупаз ва гигиена дастрасӣ дошта бошад

Низомҳои об ва санитария ба мушкилоти муҳити зист ва тағйирёбии иқлим тобовар бошанд

Ҷомеаҳо дар қабули қарорҳо оид ба инфрасохтори об ва санитария фаъолона иштирок кунанд

Ба гурӯҳҳои осебпазир, аз ҷумла шахсони дорои маъюбият, таваҷҷуҳи махсус дода шавад

Бо идомаи таъсири тағйирёбии иқлим ба хизматрасониҳои об ва санитария дар ҷаҳон, IFRC ӯҳдадории худро ба ҳалли навоварона ва ҷомеамеҳвар бори дигар таъкид менамояд.